Pierścionek zaręczynowy jest tym pierścionkiem, którym w dniu zaręczyn kandydat na męża obdarowuje swoją wybrankę. Dość często takie pierścionki posiadają białe kamienie szlachetne lub półszlachetne, np. cyrkonie lub diamenty. Przeważnie pierścionek zaręczynowy noszony jest na serdecznym palcu, co oznacza zgodę kobiety noszącej go na oświadczyny. Taki moment zapowiada w niedalekim czasie zawarcie związku małżeńskiego.

Dawniej zaręczyny miały bez wątpienia obrzędowy charakter. Świętowanie było huczne i wzbogacane o liczne elementy obrzędowe. Po uzgodnieniach dotyczących sfery finansów przyszłego związku wyprawiano w domu panny młodej przyjęcie zaręczynowe, podczas którego młodzieniec wkładał wybrance, uprzednio poświęcony, pierścionek na palec lewej ręki - palec serdeczny, gdyż panowało przeświadczenie o jego bezpośredniej łączności z sercem. Wszystko to odbywało się w obecności świadków i w uroczystej atmosferze. Zwyczaj noszenia pierścionka zaręczynowego na palcu serdecznym lewej ręki obowiązuje w Polsce do dzisiaj, choć po ślubie pierścionek bywa czasem noszony razem z obrączką.

Ceremonia zaręczyn ma swoją długą historię. Pierwsze o niej wzmianki pojawiają się już czasach Starożytnych. Od tamtego momentu często zmieniano jej formę oraz zwyczaje, choć cel pozostał niezmienny - przyrzeczenie zawarcia małżeństwa przez partnerów.
Obecnie chęć zawarcia małżeństwa potwierdzana jest wręczeniem przez mężczyznę partnerce pierścionka zaręczynowego. Kobieta przyjmując go przyjmuje oświadczyny, natomiast odrzucenie oznacza brak z jej strony chęci do zawarcia małżeństwa. Zaręczyny rozpoczynają okres narzeczeństwa, który dawniej trwał do roku w przeciwnym razie oświadczyny były uznane za nie byłe, współcześnie nie ma żadnych obowiązujących zwyczajów w tym zakresie - bywa że od momentu oświadczyn do ślubu mija nawet i kilka lat.
Coraz rzadiej ceremonia zaręczyn przyjmuje formę oficjalnego spotkania z rodzicami obydwojga partnerów i formalnego poproszenia o rękę dziewczyny jej ojca i/lub matkę. Najczęściej para wspólnie podejmuje decyzję o oświadczynach i zaręcza się w kameralnej atmosferze, oficjalne zaręczyny ogłaszając dopiero później. Takie rozwiązanie jest bardzo trafne z dwóch powodów - po pierwsze wspólne podjęcie decyzji o zaręczynach eliminuje ryzyko ich odrzucenia, po drugie - pozwala dokonać zakupu konsultowanego z dziewczyną pierścionka dzięki czemu wybór będzie trafiony i najpewniej sam pierścionek po ceremonii zaręczyn nie trafi do sklepu jubilerskiego na wymianę.